Środowisko naturalne – pomimo tego, w jaki sposób przywykliśmy o nim myśleć – nie było i nie jest biernym tłem procesów i wydarzeń historycznych. Wyjście poza perspektywę antropocentryczną pozwala dostrzec w naturze aktora, świadka i współuczestnika historii, a krajobraz odczytywać jako żywe archiwum, w którym zapisane są ślady przeszłych wydarzeń. Przemocowe praktyki, które w XX wieku zastosowano wobec ludzi, nie tylko wywarły wpływ na środowisko, ale także mają swoje zakorzenienie w nowoczesnym stosunku do natury. Systemy klasyfikacji organizmów żywych, praktyki ich porządkowania, podporządkowywania i eksploatacji miały swoją analogię w praktykach klasyfikowania ludzi. 

Second nature Agata Siniarska i Karolina Grzywnowicz podejmują temat nazistowskiej przemocy, która w ramach projektu eksterminacji opartej o kryteria rasowe, doprowadziła do śmierci milionów, wykorzystując przy tym naturę jako kamuflaż, surowiec i mimowolnego sojusznika. Artystyczny dwugłos, jakim jest Second nature, ukazuje powiązanie nazistowskiego ludobójstwa z przemocowymi praktykami stosowanymi wobec środowiska przyrodniczego. Performance Agaty Siniarskiej bierze za swój punkt wyjścia twórczość i biografię Poli Nireńskiej, choreografki i tancerki, polskiej Żydówki, która – sama uniknąwszy śmierci – straciła w machinie Zagłady większość swojej rodziny. Kontekstem dla performance’u jest instalacja-ogród Karoliny Grzywnowicz, w całości złożona z roślin, które były przedmiotem nazistowskich praktyk przemocowych. Znaczący jest zarówno sam gest selekcji i porządkowania, jaki nieuchronnie wpisany jest w tworzenie ogrodu, jak i towarzyszące roślinom tabliczki informacyjne, które wskazują na łączność z pozoru niewinnych praktyk klasyfikacyjnych z eksploatacją wpisaną w genocyd i ekocyd. Wpisując doświadczenie biograficzne Poli Nireńskiej w szeroki kontekst środowiskowej historii Zagłady, praca Siniarskiej i Grzywnowicz zwraca uwagę na trwanie w otaczającym nas krajobrazie eko-świadków przeszłej przemocy, a także trwałość przemocowych praktyk wobec natury oraz współczesną eksploatację środowiska.

Aleksandra Janus